MECBURİ İSTİKAMET: MESLEK LİSESİ, İMAM HATİP LİSESİ

Milli Eğitim Bakanlığı, “Liselere yerleştirmede öğrencilere zorla yönlendirme yok.” diyor. Ancak puanı Anadolu Liseleri’ne yetmeyenlerin özel okula gitme şansları yoksa artık düz lise olmadığı için istemese de meslek ya da imam hatip liselerini yazmaktan başka şansı yok.

Umay Aktaş Salman

Dershanenin rehberlik odasında öğretmenleriyle tercih listesi hazırlayan iki öğrenci zor bir karar aşamasında. Vasat bir lise yerleştirme puanı olan Emre Sarıboğa’ya öğretmen soruyor: “Puanın Anadolu Lisesi’ne yetmezse, meslek lisesi ya da imam hatip lisesi hangisini yazalım?”

 Öğrenciler sistemin sık sık değişmesine adaptasyon sağlamalarını çok zorlaştırdığını anlatıyor. [ANADOLU AJANSI]

Öğrenciler sistemin sık sık değişmesinin adaptasyon sağlamalarını çok zorlaştırdığını anlatıyor. [ANADOLU AJANSI]

Sarıboğa, meslek lisesine de imam hatip lisesine de gitmek istemediğini söylüyor. Bunun üzerine öğretmen, puanının oturduğu Kartal ve civarındaki Anadolu Liseleri’ne yetmeyeceğini, Gebze’deki yeni açılan Anadolu Liseleri’ni yazıp yazamayacağını soruyor. Öğrenci bir an kararsız kalıyor. Öğretmen, Gebze’deki Anadolu Liseleri’ni yazmazsa, daha fazla Meslek Lisesi tercihi yapması gerektiğini anlatıyor. Bunun üzerine Anadolu Lisesi şansını Gebze’ye kadar denemeye karar veriyorlar. Tüm Anadolu liseleri yazılıyor, gönülsüz de olsa 15 okulluk listenin son sıralarına da meslek lisesi yazılıyor. Artık düz liseler olmadığı için puanı Anadolu Lisesi’ne yetmeyenlerin istikameti meslek lisesi ya da imam hatip lisesi.

Lise tercihi yapmak son iki yıldır biraz daha zorlu. Çünkü Milli Eğitim Bakanlığı, 2010’da düz liseleri kaldırma kararı aldı. Bu liselerden kimi Anadolu, kimi Anadolu Meslek ve Anadolu İmam Hatip, kimi de Çok Programlı Anadolu Lisesi’ne dönüştürüldü.

İmam Hatip sayısı yüzde 73 arttı

Dönüşüm dört yıl sürdü. 2013-2014 eğitim döneminin sona ermesiyle de düz liseler tarihe karıştı. Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) Eğitim İzleme 2013 Raporu’na göre, okulların dönüşmesi ve yeni açılan liselerle birlikte mesleki ve teknik lise sayısı yüzde 23, Anadolu Lisesi sayısı yüzde 57 ve imam hatip lisesi sayısı yüzde 73 oranında arttı.  Son iki yılda genel programlara (Meslek lisesi olmayan okullara) kayıt yaptıran öğrencilerin oranı yüzde 49,5’ten yüzde 36,8’e geriledi. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarına kayıt yaptıran öğrencilerin oranı ise yüzde 50,5’ten yüzde 63,2’ye yükseldi.

Bu yıl, 1 milyon 273 bin 699 sekizinci sınıf öğrencisi liselere yerleştirilecek.  Artık tüm liseler Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş (TEOG) kapsamında yapılan merkezi sınav sonuçlarına göre öğrenci kabul ediyor.

 

 4 YILDA DEĞİŞEN OKUL SAYILARI 

                                                                              2010-2011                                                      2013-2014

                                                          Okul sayısı          Öğrenci sayısı                    Okul sayısı          Öğrenci sayısı

Mesleki ve Teknik Liseler           4547                     1.593.263                            5592                      1.671.398

Anadolu Liseleri                             1354                     722.755                                2131                        879.780

Genel Liseler                                    1477                     1.151.094                                0                             ——

İmam Hatip Liseleri                       493                       235.639                                854                        474.096

Kaynak: ERG, Eğitim İzleme 2013 Raporu

 

Son düzenleme ile 66 ayını dolduran çocuklar okula başlayabiliyor. [ANADOLU AJANSI]

Son düzenleme ile 66 ayını dolduran çocuklar okula başlayabiliyor. [ANADOLU AJANSI]

2014-2015 EĞİTİM YILI KONTENJANLARI

                                                                                Okul sayısı         Kontenjan

Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri              2407                      545 bin 101

Anadolu Liseleri                                                  2345                      391 bin 134

Anadolu İmam Hatip Liseleri                          973                          205 bin 4

Çok Programlı Anadolu Liseleri(ÇPL)*          894                        157 bin 80

Fen Liseleri                                                          232                           25 bin 320

Sosyal Bilim Liseleri                                           88                             9 bin 240

Özel okullar                                                          592                            23 bin 514

*(Bazı ÇPL’ler bünyesinde sadece meslek eğitimi verilirken, bazılarında Anadolu Lisesi ve Anadolu Meslek Lisesi olmak üzere iki türde eğitim veriliyor. Bazı ÇPL’ler de ise Anadolu İmam Hatip Lisesi, Anadolu Meslek Lisesi ve Anadolu Lisesi olmak üzere üç okul türünde eğitim yapılıyor. )

Kaynak: ERG, Eğitim İzleme 2013 Raporu

 

Bazen sınav bitap düşürür. [ANADOLU AJANSI]

Bazen sınav bitap düşürür. [ANADOLU AJANSI]

Sisteme göre, öğrenciler önce 15 okulluk A Grubu tercih listelerini oluşturdu. Sonra da sadece okul türünü yazdıkları B Grubu tercih listelerini hazırladı. Bu listede öğrenciler, kendilerine sunulan Anadolu Lisesi, Anadolu Meslek Lisesi, Anadolu İmam Hatip Lisesi, fen lisesi, sosyal bilimler lisesi, Çok Programlı Anadolu Lisesi olmak üzere altı okul türünden dört okul türünü seçmek zorunda. İlk listede tercih ettiği 15 okuldan hiçbirine giremeyenleri MEB, öğrencinin ikinci tercih listesindeki okullardan birine otomatik olarak kaydediyor. Yani MEB, öğrencileri B listesindeki önceliklerine ve puanına göre evine en yakın, boş kontenjanı olan okula yerleştiriyor.

Açıkta kalma yok

Ancak ilk tercih listesinde Anadolu Lisesi kazanamayan bir öğrenci ikinci listede öncelikli olarak Anadolu Lisesi, Fen ya da Sosyal Bilimler Lisesi türünü işaretlese de bu okullar yüksek puanlı öğrencileri aldığı için girmesi zor.

Bu nedenle öğrencilerin evlerine yakın Anadolu Meslek ve Anadolu Lisesi programlarının uygulandığı Çok Programlı Liselere, Meslek Lisesi ya da İmam Hatip Liseleri’ne otomatik kaydının yapılması çok daha kuvvetli bir ihtimal.

Öğrenci, adresinin yakınındaki ikinci listedeki dört okul türünden birine yerleşemezse de açıkta kalmıyor. Bu kez de oturduğu ilçe dışında üç ilçe belirleniyor. Öğrencinin seçtiği dört okul türüne göre bu üç ilçeden uygun okul bulunuyor. Öğrencilerin A ve B tercih listesindeki hiçbir okula yerleşmemesi ya da tercih yapmaması durumunda da MEB, öğrenciyi adresine bakarak bir okula otomatik olarak kaydediyor.

Bakan zorla değil diyor ama…

Liseye geçişte en büyük kontenjan sırasıyla meslek, Anadolu ve Anadolu İmam Hatip Liseleri’ne verildi. [AFP]

Milli Eğitim Bakanı Nabi Avcı, öğrencilerin tercih yapmasalar dahi otomatik olarak İmam Hatip Liseleri’ne kaydedileceği haberlerine sert tepki gösterirken, “Hiç kimsenin arzu etmediği bir okula zorla yönlendirilmesi katiyen söz konusu olamaz, olmamıştır. En büyük kontenjan meslek liselerimizde, sonra Anadolu Liseleri’nde, daha sonra Anadolu İmam Hatip Liseleri’nde.” demişti.

Zorla yönlendirme söz konusu değil ancak öğrencinin de meslek lisesi ya da imam hatip lisesi dışında alternatifi yok. 14 yaşındaki Emre Sarıboğa ve Görkem Güler de ortalama puanı olan öğrencilerden.  Sarıboğa’nın TEOG puanı 328. Bu puanla Anadolu Lisesi’ne girmesi zor. Açıkta kalmamak için de son tercihine denizcilik meslek lisesi yazdı. “Mecbur kalırsam denizcilik okuyayım bari.” diyor. Meslek lisesinde okuyup da iyi yerlere gelen kişiler görmediğini söyleyen Sarıboğa, “Meslek liselerinde sınıflar kalabalık, öğretmenler de fazla ilgilenmiyor.” diye konuşuyor.

IMG_0572

Fen Bilimleri Merkezi Dershanesi Kartal Şubesi’nde öğretmenleriyle tercih yapan Emre Sarıboğa ve Görkem Güler de ortalama puanı olan öğrencilerden. [UMAY AKTAŞ SALMAN/AL JAZEERA]

Daha yüksek puan alan Görkem Güler de istemediği halde son iki tercihine meslek lisesi yazdı. Meslek ve imam hatip liselerine gitmenin tercih sistemindeki zorunluluktan kaynaklandığını söyleyen Güler “Eğitim ve tercih şekli çok diktatörce!” diyor. “Puanım gelince Anadolu Lisesi’ne giremezsem diye çok korktum. Tüm öğrenciler Anadolu Lisesi’ne gitmek ister. Meslek liselerinde ortam kötü, kötü alışkanlıklar var. Mimar ya da mühendis olmak istiyorum. Meslek lisesine gitsem, meslek dersleri alacağım, üst sınıflarda üniversite sınavında işime yarayacak matematik, fizik, kimya gibi dersleri görmeyeceğim. Son iki tercihime istemesem de açıkta kalmamak için denizcilik meslek lisesi yazdım.”

“Bilimsel verilerle yönlendirme olmalı”

Türk Eğitim Derneği Başkanı Selçuk Pehlivanoğlu’na göre, en iyi okul en yakın okuldur, ama seçme özgürlüğünü de ortaya koymak lazım: “Okullara yönlendirmeyi de bilimsel verilere göre yapmak gerek.  Bunun için sıralama değil, ölçme sınavı yapılmalı. Öğrenciyi yönlendirmeyi, mecburiyetler ve zorunluluklarla değil yeteneklerine göre yapmak gerek. Buna göre yapmazsanız mutsuzluğun temelini atarsınız. Eskiden belli Anadolu liselerine ve fen liselerine sınav ile girilirdi. Şimdi tüm okullar sınav ile alıyor. Sıralama sınavına göre ‘Sen mecburen meslek lisesine, imam hatip lisesine gideceksin.’ diyoruz.”

 Artık sınava girmeden liseye gitmek mümkün değil. [ANADOLU AJANSI]

Artık sınava girmeden liseye gitmek mümkün değil. [ANADOLU AJANSI]

“Nitelik değişmeden tabela değişiyor”

Eğitim Reformu Girişimi Araştırma Koordinatörü Alper Dinçer ise toplumda oluşan ‘meslek liselerine başarısız öğrenciler gider’ yargısının bu sistemle daha da kuvvetleneceğini vurguluyor. Dinçer yeni yerleştirme sisteminin yaratacağı başka bir sıkıntıya daha dikkat çekiyor: “Mevcut durumda asıl mesele öğrencilerin tamamının artık liselere sınavla girmeleri. Puanlara göre başarılı, başarısız öğrencileri depoladığımız okullar var artık. Zaten eşitsiz olan sistemi daha da eşitsiz kılıyor bu. Ayrıca artık tüm okullar Anadolu Lisesi. Okulların Anadolu Lisesi olması eğitimin niteliğine olumlu etki yapacağı anlamına gelmiyor. Nitelikli eğitimin belirleyicisi okul yöneticisi ve öğretmenler. Onların desteklenmesi lazım. Bu değişmediği sürece nitelik de değişmez. Sınav sistemi ve okulların tabelaları değişmiş olur.”

Son dokuz yılda ilköğretim sınav sisteminde dört değişiklik yapıldı. Milyonlarca öğrenci bu değişikliklere adapte olmaya çalışıp geleceği için en iyi okula girme derdinde. Ama puanı yetmeyenler rotayı mecburi istikamete çevirmek durumunda.

 

 Grafikli anlatımlar ve interaktif sunumların da yer aldığı, Al Jazeera Türk dergi özel uygulamasını iPad ve iPhone’lardan Android tabletlerden indirebilirsiniz.

AlJazeera Turk
AlJazeera Turk

Latest posts by AlJazeera Turk (see all)