KASA HER ZAMAN KAZANIR

Kuzey Kıbrıs kumar bağımlılığında dünya dördüncüsü. Kıbrıslı Türkler çözümsüzlük, ambargo ve yasadışılık arasında sıkıştıkça kumarın cazibesine kapılanların sayısı artıyor. Peki, kumarhaneler vazgeçilmez mi?

Cengiz Erdinç

Özgür Tekşen

Kuzguni siyah Rolls Royce Phantom, Ercan Havaalanı’nın otoparkında bekliyor. 350 bin euroluk otomobil, uçaktan inen özel yolcularını sihirli bir halı gibi beş yıldızlı otellerin lüksüne, kumarhanelerin büyülü dünyasına taşıyacak. 2 bin dolardan başlayan paketlerle ‘oyun oynamayı’ taahhüt edenlere ücretsiz konaklama, uçak bileti ve her lüks sunuluyor.

Kumarhaneler herkese açık! Girişe yerleştirilen “KKTC vatandaşları ve 25 yaşından küçükler giremez!” yazısı görkemli dekorun parçası sadece.

Yasal olarak faaliyet gösteren 28 casino, sabahın ilk ışıklarına kadar yüzbinlerce doların el değiştirdiği partilerde şansını arayan kumar tutkunlarıyla dolup taşıyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Yasal olarak faaliyet gösteren 28 casino, sabahın ilk ışıklarına kadar yüzbinlerce doların el değiştirdiği partilerde şansını arayan kumar tutkunlarıyla dolup taşıyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Devasa salonda makinelerin sesleri, fiş şıkırtıları, krupiyelerin “No more bet!” (başka bahis yok) sesleri birbirine karışıyor. Her yerde kül tablaları var. Kapalı alanda sigara yasağı kumarhanelerde geçmiyor. Ama ortam duman altı değil, havalandırma iyi çalışıyor. Sabah 06.00’ya kadar açık casinolarda uykunuzun gelmesi istenen bir şey değil. Rivayetlere göre, bütün dünyada olduğu gibi salona saf oksijen pompalanıyor. Pencere yok, saat yok, her şey, halıların çılgın ve parlak desenleri bile kumar için hesaplı kitaplı.

Makinelerin ikramiye oranları da hesaplı, ancak bu denetlenmiyor. Eski bir krupiye “Makineler belli bir oranda geri verir. Rulet, poker gibi canlı oyunların da oranları bellidir. Kumarhane her zaman yüzde 17 ile 33 arasında kazanır. Oyuncular ‘Şansım döndü’ der. İşte kumarhanenin kazandığı an bu andır.” diyor.

Buzlu bourbonlar, yıllanmış viskiler, lüks sigaralar ve siz istemeden gelen dürüm, sandviç, tatlı servisleri. Her şey bedava. Bir şey istediğinizde dudaklarınızı büzüp, ince frekanslı bir ‘öpücük’ göndermeniz yeterli. Hemen bir garson yanınızda bitiveriyor. ‘Öpücük’ dünyanın bütün kumarhanelerinde krupiyelerin ve ağır müşterilerin kullandıkları bir dil.

Bu ‘öpücüğü’ Kıbrıs’a getiren Mehmet Aziz Kent, meşhur lakabıyla Con Aziz. MİT raporlarında Oflu Osman, Mehmet Ağar gibi isimlerle anılsa da ‘yeraltı’ işlerini kabul etmiyor. “Haraç isteyenlere ‘Kalın geride, vermem.’ dedim. Onun üzerine ‘Johnny Turk’ dediler. Sonra bu Con Aziz’e döndü. En güzel restoranlara sahip oldum My Fair’de, Soho’da. Hâlâ geçerlidir Con Aziz ismi.”

Kıbrıs’taki ilk otel ve kumarhane Con Aziz’in imzasını taşıyor. “1969’da Lapta’da Celebrity Otel’i planladık. 1974’ten sonra Denktaş’a ‘Ağa’ dedim, ‘Yanına bir de casino yapalım, turizme faydası çoktur. ‘Girne’de de açmam şartıyla ‘Tamam’ dedi. İlk biz başlattık, Celebrity Otel ve Dom Casino’yla.”

Vergiler ağır geldiği için kumarhanelerini kapatan Con Aziz durumdan memnun değil, “Fazla imtiyaz vermeye başladılar. Karşı çıktım. Türkiye’de kapanınca büyük yatırımcılar geldi, casinolar turizme değil de turizm casinolara destek çıkmaya başladı. Hükümet doğrudan kazanca baktı. Oysa istediğim bütün Kıbrıs’ın kazanmasıydı.”

Akdeniz'e özgü turunç meyveleriyle dolu iki katlı, panjurlu evlerle süslü Lefkoşa sokaklarında yükselen bir rulet çarkı. Bahisler Kuzey Kıbrıs ekonomisi için. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Akdeniz’e özgü turunç meyveleriyle dolu iki katlı, panjurlu evlerle süslü Lefkoşa sokaklarında yükselen bir rulet çarkı. Bahisler Kuzey Kıbrıs ekonomisi için. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Casino İşletmecileri Birliği Başkanı Ahmet Arkın, 28 casinonun yıllık cirosunu bilmiyor ama şans oyunları sektörünün KKTC ekonomisine yıllık 600 milyon dolar katkısı olduğunu iddia ediyor. Arkın, casinoların devlete 7 canlı oyun masası ve 75 oyun makinesi için yılda 550 bin euro yıllık sabit vergi ödediğini, ayrıca masa ve makine sayısına göre aylık stopaj ve vergiden az olmamak üzere brüt gelirin yüzde 10’u kadar Şans Oyunları Vergisi ödendiğini söylüyor.

Kuzey Kıbrıs'ta Con Aziz lakaplı Aziz Kent tarafından açılan ilk kumarhane Lapta'daki Celebrity Casino artık kapalı. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kuzey Kıbrıs’ta Con Aziz lakaplı Aziz Kent tarafından açılan ilk kumarhane Lapta’daki Celebrity Casino artık kapalı. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kuzey Kıbrıs Maliye Bakanlığı’na, devletin bu işten ne kadar gelir elde ettiğini, sistemin ne kadar denetlendiğini sorduk. Başvurduğumuz Maliye Bakanlığı Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi, Müsteşarlığı, Müsteşarlık ise Bakanlık Özel Kalemi’ni işaret etti. Maliye Bakanı Zeren Mungan’ın Özel Kalem Müdürü Emete Baylan bakanın sorularımızı yanıtlayacağını ama biraz yoğun olduğunu söyledi. Dört gün sonra ise e-posta ile ilettiğimiz görüşme talebini ‘Bilgi Edinme Yasası’ çerçevesinde yazılı yapmamız gerektiğini, yasa gereği de 15 günden önce cevaplanamayacağını bildirdi.

1996’da Kuzey Kıbrıs’ta kumarhane sayısı 18’di. Türkiye 1997 Ağustosu’nda kumarhanelerin 6 ay içinde kapatılması kararı alınca Kıbrıs’a akın oldu. İmtiyazlar el değiştirirken, sayı 28’i buldu. 2006’da Ruby Otel’de Yaşar Öz ve Kürt Ahmet’in oğlu Melih Turgut arasındaki çatışmada iki kişi öldü. Olay 2009’da kumarhanelere denetim getiren ‘Şans Oyunları Yasası’nın yürürlüğe girmesinde etkili oldu. Ancak yasa kâğıt üzerinde kalmış.

Kuzey Kıbrıs'ta turizmin en yoğun olduğu bölgelerden Girne'de 18 farklı casino kumar tutkunlarını ağırlıyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kuzey Kıbrıs’ta turizmin en yoğun olduğu bölgelerden Girne’de 18 farklı casino kumar tutkunlarını ağırlıyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kumarhanelerin girişi de, finansal işleyişi de denetimsiz. Dolaştığımız beş altı kumarhanede fiş aldığınızda da, fişi bozdurduğunuzda da kimse bir şey sormadı. Rulet masalarında elektronik yazılım gereği sizden istenen ismi kafanıza göre söyleyebilirsiniz.

Oyun makinelerinde de ödeme yapılacağı zaman da sadece isim soruluyor. Kimse kimliğinize bakmıyor. Oysa yasa hemen her işlemde kimliklerin düzenli olarak kaydedilmesini ve 12 yıl boyunca saklanmasını emrediyor.

Kumarhaneler turizmi nasıl etkiledi?

1997’de Türk tarafına yılda 400 bin kişi geliyordu ve yaklaşık 9 bin turistik yatakla 192 milyon dolar turizm geliri sağlıyordu.[1] Geçen 28 yılda yatak sayısı 20 bine yaklaştı, gelen yolcu sayısı 1 milyon 20 bini Türkiye, 873 bini Güney Kıbrıs’tan 3 milyon 200 bine çıktı.[2]

Yılda 873 bine varan Güney Kıbrıslının Kuzey’e gelişi Rum Yönetimi’nin 2013’te 500 milyon euro yatırımla tek bir kumarhane açmaya karar vermesine yol açtı. Ancak bu kumarhane henüz açılmış değil.

Casinolar, özellikle yemek saatlerinde küçük bir oyun karşılığı sınırsız yiyecek ve kaliteli içeceklerden tatmak isteyen müşteriler tarafından dolduruluyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Casinolar, özellikle yemek saatlerinde küçük bir oyun karşılığı sınırsız yiyecek ve kaliteli içeceklerden tatmak isteyen müşteriler tarafından dolduruluyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kıbrıs’taki kumarhanelerden beşi, “Ofsaytı kaldıracağım!” vaadiyle hatırlanan liberal politikacı Besim Tibuk’un yönetimindeki Net Holding’e ait. Holding, Merit adıyla işlettiği kumarhanelerle KKTC casino pazarının yüzde 40’ını kontrol ettiği, dünyanın 8’inci büyük casino operasyonu olduğu iddiasında.

Holding Faaliyet Raporu’nda 2013’te casinolardan elde edilen gelir 64,3, giderse 34,7 milyon TL. Bu rakamlarla 300 milyar euroyu aşan (istatista.com sitesinin tahminlerine göre 2015 yılında dünyada casinoların cirosu 317 milyar euro, internet üzerinde oynanan oyunların cirosu ise 34 milyar euro) global kumar pazarında sekizincilik ancak bir tashih hatası olabilir. Yine bu rakamlarla Net Holding’in yüzde 40’ını kontrol ettiği Kuzey Kıbrıs’ta bütün casinoların yıllık cirosu 160 milyon lira.[3]

Kuzey Kıbrıs'ta "Bet ofis" denilen bahis salonları ana caddelerden ücra köy meydanlarına kadar her yerde boy gösteriyor.  [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kuzey Kıbrıs’ta “Bet ofis” denilen bahis salonları ana caddelerden ücra köy meydanlarına kadar her yerde boy gösteriyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kumar casinolarla sınırlı değil. ‘Bet Office’ denilen bahis salonları Kıbrıs’ın ücra köylerine ulaşıyor. Yasal zorunlulukla dışarıdan görünmeyen ‘bet ofis’lerde iyi döşenmiş bir salon ve gelişmiş yazılımların kontrol ettiği devasa ekranlar var. “18 yaşından küçükler giremez!” uyarılar kâğıt üzerinde.

En rağbet gören köpek yarışları. Canlı ya da ‘banttan’ yarışlar üzerine bahis yapılıyor. Altı tazının mekanik bir tavşanı kovaladığı ‘sonucu belli’ yarışlarda bahse girmek, kumardan çok matematik bilmeyenlere verilen para cezası.

Cezayı beş liralık bahisle ödeyip, bire üç veren tazının kaybedişini izledikten sonra ofistekilere “Birden altıya kadar farklı tazıların kazandığı videolar varsa ve hangisi işinize geliyorsa onu oynatıyorsanız?” diye sormamız gülümsemeyle karşılanıyor. Beden Eğitimi ve Spor Yasası ile düzenlenen bahislerde işletmecilerin yazılıma müdahale etmesi yasak. Ancak yasağın ne derece uygulandığı tartışma konusu.

Kuzey Kıbrıs'ta "Bet ofis" denilen bahis salonları ana caddelerden ücra köy meydanlarına kadar her yerde boy gösteriyor.  [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kredi kartı ile ödeme kabul eden bahis salonları, tazı ve at yarışlarından, futbol ve basketbol müsabakalarına kadar pek çok bahis seçeneği sunuyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Daha vahimi casinoların ve bet ofislerin kredi kartı kabul etmesi. Çığ gibi büyüyen kart borçları özellikle öğrenciler arasında ciddi sorun.

Kıbrıs’ta sekiz büyük şirkete ait 150 civarında bet ofis var. Vergiler dışında, şube sayısına göre 500 bin ila 1 milyon 475 bin euro peşin imtiyaz izni ödemek zorundalar. Ayrıca yine her şube için 175 bin eurodan başlayan ve Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen harçlarla ve vergilerle devlete yılda 30 milyon dolarlık gelir sağladıkları tahmin ediliyor.

Denetim burada da sorun. Aralık’ta Stantoto Betting ve Quickwin Betting şirketleri 29 şubesiyle kapatıldığında imtiyaz izni için borçları 4 milyon 700 bin TL’ydi. Stantoto Betting 250 çalışanın maaşını da ödememişti. Sosyal sigortaya, reklamcılara, bina sahiplerine borç bırakarak sırra kadem bastı.

Casinolarla birlikte bet ofislerin denetiminden sorumlu isim olan Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi, Turizm, Kültür ve Spor Bakanı Serdar Denktaş’a denetimle ilgili durumu sorduk. E-posta ile ilettiğimiz soruları yoğun programını gerekçe göstererek cevap vermedi.

Bet ofislere karşı kampanya yürüten ‘Toparlanıyoruz Hareketi’nden Kudret Özersay “Ülkedeki umutsuzluk ve işsizlik nedeniyle 18 yaşın altındakiler denetim olmadığı için buralara rahatça girip çıkabiliyorlarsa bu gençliğimizi zehirlemekten başka bir şey değildir. Uyuşturucuda da, bet ofisleri, gece kulüpleri konularında da bu ülke daha fazla kara paranın aktif olduğu bir ekonomik duruma kayıyor. ‘Devlet para kaybedecek’ diyorlar, kaybedeceğimiz para kaybedeceğimiz nesillerden daha önemli değildir.” diyor.

Kıbrıs neden bu halde?

Psikiyatr Prof. Dr. Mehmet Çakıcı 2007’den beri bin kişilik bir örneklemle tekrarladığı araştırmayla cevap veriyor. Patolojik kumar bağımlılığını ölçen araştırmalardan 2014’te biten sonuncusu Kuzey Kıbrıs’ta kumar bağımlılarının oranının 2007’de yüzde 2,2 iken 2014’te yüzde 3,8’e çıktığını gösteriyor. Çakıcı “Buna göre, Kuzey Kıbrıs dünyada kumar bağımlılarının oranı açısından dördüncü sırada. İlk sırada yüzde 7 ile ABD’nin özerk bölgesi Porto Riko var. Ardından ABD Kızılderili bölgesi ve Yeni Zelanda’da Maori’ler geliyor. Avrupa’da bu oran ortalama yüzde 1 civarında. Asya’da yüzde 2 civarındaki oranlar bile yüksek sayılıyor.” diyor.

Kredi kartı ile ödeme kabul eden bahis salonları, tazı ve at yarışlarından, futbol ve basketbol müsabakalarına kadar pek çok bahis seçeneği sunuyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Kuzey Kıbrıs’ın yeni turizm yatırımlarının şekillendiği İskele bölgesinde devasa otel inşaatları, uçsuz bucaksız kıyılarda yükseliyor. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Çakıcı’ya göre, kumar bağımlılığı yüksek toplumların ortak noktaları yerli gruplar olmaları, ekonomik zorluklar yaşamaları, büyük bir ana kütlenin etkisi altında olmaları ve kolonyal geçmişleri. Çakıcı Kıbrıs’ta kumara uygun kültür zemini, uygulanmayan casino yasağı ve bedava yiyecek, içecek hatta ‘kadın’ sunulmasının yarattığı çekicilik gibi faktörlerin oranı arttırdığını söylüyor ve daha derinde yatan nedenleri sıralıyor: “Kıbrıs halkı mutsuz, biraz da çaresiz. Ambargolar altında, tanınmamakta. Bir çözüme ulaşamamış. Gelecek belirsiz. Savaş gördü, göç gördü, ekonomik krizler yaşadı. Bunlar psikolojik reaksiyon doğuruyor. Daha çok uyuşturucu, daha çok kumar, daha çok hastalık…”

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin adaylarından, 1993-2001 yılları arasında başbakan yardımcısı ve turizmden sorumlu bakan olan Mustafa Akıncı “Her taraf bet ofis, kumarhane dolu. Bunların doğru dürüst denetlendiği kanaatinde değilim. Sayıları çok fazla ve denetim olması lazım. Okullardan uzak olması lazım. Mahalle aralarına kadar girdiler, çok kaygılanıyoruz.” diyor.

Casino ile sağlanan gelirin karşısında, giderek artan patolojik kumar bağımlılığının yol açtığı toplumsal maliyet var.  [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Casino ile sağlanan gelirin karşısında, giderek artan patolojik kumar bağımlılığının yol açtığı toplumsal maliyet var. [ÖZGÜR TEKŞEN/AL JAZEERA]

Muhalif Afrika gazetesinin genel yayın yönetmeni Şener Levent “Hukuksuzluk herkesin, öncelikle büyük devletlerin işine geliyor. Kıbrıs’ın kuzeyi korsan bir toprak parçası. Bütün suçlular gelir, sığınır. İnterpol gelemez, kara para, uyuşturucu ticareti için uygun. Neden bunu berhava etsinler?” diyor.

Kumarhanelerin sistemin parçası olduğunu söyleyen Levent “Seçimler geliyor, partileri kim finanse ediyor? Oteller, casinolar, kerhaneler iyi nemalandıkları kapı. Gece kulüplerinde kadın ikram ediyorlar.” diyor.

Levent, eski maliye bakanı Uzun ile Afrika Gazetesi arasındaki davayı hatırlatıyor. “2010’da Piabella Otel’in kumarhane izni için bakana 200 bin euro rüşvet verdiği otelin avukatı tarafından iddia edildi. Avukat şimdi sanık. Bakan mahkemede ‘Otelin eksiklerinin tamamlanması için bakanlığa 200 bin euro teminat mektubu yatırıldı. Yasalara aykırı ama biz bunu yaptık’ dedi. Biz ‘teminat para değil, kâğıt olarak alınır.’ yazdık diye gazeteye dava açıldı. Gazino açma vasfına sahip olmadığı halde izin veriyorlar, herhalde bunu bir şeyin karşılığında yapıyor.”

Kıbrıs’ta kumarla fuhuşun kesişme noktasında casinolara belirli bir komisyon karşılığında müşteri getiren ‘junket’lar var. Telefonla ulaştığımız bir junket “Paket turlarda otel, villa ve transferler olabilir, ev olabilir. İlk defa geliyorsanız aşağı yukarı 20 bin dolar olması lazım. En az beş saat oynama garantisi vermelisiniz. Eskortlar gece kulüplerinde olur. Ücret 450 TL’den başlar, 1000 TL’ye kadar çıkar. Paket turlardan çok, kumarhane müşterilerinden gelen olur. Burada her şey serbest, yasal, sıkıntı yok.” diyor.

Hükümet ortaklarından Cumhuriyetçi Türk Partisi Birleşik Güçler milletvekili Doğuş Derya ise Kuzey Kıbrıs’ta yaygın bir ‘seks köleliğinden’ söz ediyor. “Fuhuş kâğıt üzerinde yasak ama uygulamada var. Gece kulüplerinde konsomatris diye çalışan kadınlara aslında fuhuş yaptırılıyor. 18-24 yaş arasında Ukrayna, Moldova hatta Kenya’dan getirilen kadınlar. Birinci sınıf bir gece kulübünün 12 kadın çalıştırma hakkı var. 42 gece kulübünde yaklaşık 450 civarı kadın var. Pasaportlarını polis alıyor. Kazandıkları para ellerinden alınıyor, kira yiyecek, giyecek, sağlık masrafları kızlardan kesiliyor. Kaçarlar diye köle gibi gece kulübünde tutuluyor, alışverişe minibüslerle çıkarılıyorlar.”

Hükümet ortağı partinin milletvekili olan Derya’nın iddialarını KKTC Polis Genel Müdür Vekili Pervin Gürler’e sorduk. Ancak dergi yayına girdiğinde hâlâ sorulara yanıt gelmemişti.

Terazinin bir yanında ambargo altındaki ekonomiye casinolarla gelen milyonlarca dolar, diğer yanda artan yaralama ve soygun gibi ağır suç vakaları, uyuşturucu, fuhuş, boşanmalar. Kıbrıs’ın kumar bilançosu epey karmaşık, içinden çıkılması zor bir hesap.

[1] KKTC Ekonomisinin Genel Analizi, Okan Şafaklı, Hüseyin Özdeşer, Doğuş Üniversitesi Dergisi 2002 Sayı 5

[2] KKTC Turizm Bakanlığı İstatistikleri 2014

[3] Net Holding 2013 faaliyet raporu ve Net Holding internet sitesi, faaliyetlerimiz bölümü.

Grafikli anlatımlar ve interaktif sunumların da yer aldığı, Al Jazeera Türk dergi özel uygulamasını iPad ve iPhone’lardanAndroid tabletlerden indirebilirsiniz.

AlJazeera Turk
AlJazeera Turk

Latest posts by AlJazeera Turk (see all)